سیستم هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو همان چیزی است که نیروی موتور را به حرکت تبدیل می‌کند. بالا و پایین رفتن بوم، جمع شدن آرم، چنگ زدن باکت، چرخش اتاق و حرکت خود دستگاه، همه با روغن پرفشاری انجام می‌شود که این سیستم تولید و هدایت می‌کند.
این راهنما اجزای سیستم هیدرولیک را یکی‌یکی معرفی می‌کند، می‌گوید هر کدام چه کاری انجام می‌دهد، چه خرابی‌هایی رایج است و چطور می‌شود عمر سیستم را بیشتر کرد. قطعات این سیستم در بخش قطعات هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو فهرست شده‌اند.
سیستم هیدرولیک چطور کار می‌کند
مسیر کار ساده است: موتور دیزل پمپ اصلی را می‌چرخاند، پمپ روغن را از مخزن می‌کشد و تحت فشار به شیر کنترل اصلی می‌فرستد. اپراتور با حرکت دسته‌ها تعیین می‌کند این روغن به کدام جک یا هیدروموتور برود. روغن پس از انجام کار، از مسیر برگشت و فیلتر و خنک‌کننده دوباره به مخزن برمی‌گردد.
این چرخه در تمام مدت کار دستگاه تکرار می‌شود. هر بخشی از این مسیر که دچار ایراد شود — از پمپ تا فیلتر — اثرش را در کل دستگاه نشان می‌دهد. برای همین شناختن نقش هر جزء، اولین قدم عیب‌یابی است.
اجزای اصلی
پمپ اصلی (پمپ مادر)
قلب سیستم است. پمپ اصلی بیل‌های کوماتسو از نوع پیستونی است و مقدار روغنی را که می‌فرستد، با نیاز لحظه‌ای دستگاه تنظیم می‌کند. داخل آن مجموعه‌ای دقیق از بلوک سیلندر، پیستون‌ها، کفشک‌ها، صفحه و بلبرینگ کار می‌کند. روی PC220 سری ۷، قطعه مرکزی این مجموعه بلوک پمپ هیدرولیک PC220-7 است. نشانه‌های سایش این قطعه و زمان تعویضش را در مقاله بلوک سیلندر پمپ هیدرولیک کوماتسو آورده‌ایم.
پمپ سروو و مدار فرمان
کنار پمپ اصلی، یک پمپ کوچک‌تر روغن کم‌فشار مدار فرمان را تأمین می‌کند. دسته‌های اپراتور با همین روغن، شیرهای کنترل اصلی را جابه‌جا می‌کنند. اگر این مدار ایراد داشته باشد، دستگاه به دسته‌ها درست جواب نمی‌دهد، حتی اگر پمپ اصلی سالم باشد. تفاوت این دو پمپ و نشانه خرابی هر کدام را در مقاله تفاوت پمپ مادر و پمپ سروو بیل مکانیکی کوماتسو آورده‌ایم.
شیر کنترل اصلی و شیرهای اطمینان
شیر کنترل اصلی روغن را بین جک‌ها و هیدروموتورها تقسیم می‌کند. در کنارش شیرهای اطمینان قرار دارند که از بالا رفتن فشار بیش از حد جلوگیری می‌کنند؛ روی دستگاه‌های سنگین معدنی، رلیف شیر کنترل PC800 و PC1250 یکی از همین شیرهاست. شیر معیوب در این بخش می‌تواند نشانه‌هایی شبیه افت پمپ بسازد.
جک‌ها
جک بوم، جک آرم و جک باکت، روغن پرفشار را به حرکت خطی تبدیل می‌کنند. پرکارترین اجزای دستگاه‌اند و آب‌بندهایشان با گذشت زمان فرسوده می‌شوند. نشتی روغن از محل جک‌ها، رایج‌ترین نشانه این فرسودگی است.
هیدروموتور گردان و تراول
هیدروموتور گردان اتاق را می‌چرخاند و هیدروموتورهای تراول حرکت دستگاه را انجام می‌دهند. هر دو روغنشان را از همین مدار اصلی می‌گیرند و آن را به حرکت چرخشی تبدیل می‌کنند.
فیلتر، روغن و خنک‌کننده
کم‌هزینه‌ترین بخش سیستم و در عین حال تعیین‌کننده‌ترین. فیلتر ذرات را از روغن می‌گیرد، خنک‌کننده دمای روغن را کنترل می‌کند و خود روغن هم روانکار است هم واسطه انتقال نیرو. مثلاً برای PC400 سری ۷ و ۸، مجموعه فیلترهای هیدرولیک یکجا عرضه می‌شود.
خرابی‌های رایج
بیشتر خرابی‌های سیستم هیدرولیک تدریجی‌اند و پیش از توقف کامل، نشانه می‌دهند:
- کند شدن حرکات زیر بار، در حالی که در حالت خالی طبیعی است
- صدای زوزه از ناحیه پمپ که با دور موتور بیشتر می‌شود
- گرم شدن روغن زودتر از همیشه
- نشتی از جک‌ها، شیلنگ‌ها یا اتصالات
- واکنش دیرهنگام یا پله‌پله دستگاه به دسته‌ها
- ذرات فلزی در فیلتر هیدرولیک
اینکه هر کدام از این نشانه‌ها به کدام قطعه برمی‌گردد و پیش از تعویض پمپ چه چیزهایی را باید بررسی کرد، در مقاله نشانه‌های خرابی پمپ هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو مفصل آمده است.
هشدارهای مانیتور
در نسل‌های جدیدتر بیل‌های کوماتسو، بخشی از ایرادهای سیستم هیدرولیک پیش از اینکه اپراتور متوجه شود، روی مانیتور کابین به شکل کد خطا ظاهر می‌شود. کد خطا سیستم مربوطه را نشان می‌دهد، نه لزوماً قطعه دقیق را؛ ولی نقطه شروع عیب‌یابی را مشخص می‌کند. اینکه کد را چطور یادداشت و بررسی کنید، در راهنمای خواندن کد خطای کوماتسو آمده است.
آلودگی روغن؛ دشمن اول سیستم
بیشتر خرابی‌های گران سیستم هیدرولیک از یک ذره کوچک شروع می‌شود. ذره‌ای که وارد مدار شود — از درِ باز مخزن، از شیلنگ تازه‌ای که تمیز نشده یا از روغن کهنه — بین سطوح تماس دقیق پمپ و شیرها گیر می‌کند و خط می‌اندازد. همان خط، شروع سایش بعدی است.
آب هم به همان اندازه خطرناک است. روغنی که رطوبت گرفته، خاصیت روانکاری‌اش را از دست می‌دهد و به خوردگی اجزا کمک می‌کند. روغن کدر یا شیری‌رنگ نشانه همین است و نباید با آن کار کرد.
به همین دلیل تمیزی هنگام سرویس از هر قطعه‌ای ارزان‌تر است: پیش از باز کردن هر بخش از مدار، اطراف آن تمیز شود، و روغن و فیلتر از منبع مطمئن تهیه شود.
اقلام آب‌بندی و مصرفی
در کنار اجزای اصلی، سیستم هیدرولیک مجموعه‌ای از اقلام کوچک دارد که نقش بزرگی بازی می‌کنند: اورینگ و کاسه‌نمد، کیت آب‌بندی جک، شیلنگ فشار قوی و اتصالات. این اقلام با گذشت زمان سخت و ترک‌دار می‌شوند و نشتی می‌سازند. هر بار که بخشی از مدار باز می‌شود، تعویض آب‌بندهای همان بخش کار درستی است، حتی اگر ظاهرشان سالم باشد.
تعمیر یا تعویض
وقتی یکی از اجزای سیستم هیدرولیک ایراد پیدا می‌کند، معمولاً دو راه هست: تعویض همان جزء معیوب، یا تعویض کل مجموعه. در پمپ اصلی، بیشتر وقت‌ها چند قطعه داخلی ساییده شده‌اند و بقیه سالم‌اند؛ در این حالت تعویض همان قطعات کافی است و هزینه بسیار کمتری دارد.
تعویض کامل وقتی منطقی می‌شود که بدنه آسیب دیده باشد، سایش در بیشتر مجموعه پخش شده باشد، یا زمان توقف دستگاه آن‌قدر گران باشد که جایگزینی سریع به‌صرفه‌تر از تعمیر تمام شود. تصمیم نهایی با تعمیرکاری است که مجموعه را باز کرده و از نزدیک دیده است.
مدل‌های سبک و سنگین
اصول سیستم هیدرولیک در همه بیل‌های کوماتسو یکی است، ولی اندازه و فشار کاری اجزا با کلاس دستگاه فرق می‌کند. قطعات هیدرولیک مدل‌های عمرانی مثل PC200 و PC220 پرتیراژتر و پرگردش‌ترند، و مدل‌های سنگین‌تر و معدنی مثل PC400، PC800 و PC1250 اجزای بزرگ‌تری دارند. سری دستگاه هم مهم است؛ قطعه یک مدل در سری‌های مختلف همیشه یکی نیست.
نگهداری سیستم هیدرولیک
بخش بزرگی از عمر سیستم هیدرولیک به نگهداری روزمره بستگی دارد. چند کار ساده بیشترین اثر را دارند:
- تعویض به‌موقع فیلتر و روغن — آلودگی روغن شروع بیشتر خرابی‌های پمپ است
- بازدید روزانه برای نشتی — نشتی کوچک را تا کوچک است برطرف کنید
- گرم کردن دستگاه پیش از کار سنگین — روغن سرد، روان نیست و به اجزا فشار می‌آورد
- تمیز نگه‌داشتن محل درِ مخزن هنگام سرویس — تا گرد و خاک وارد روغن نشود
دستگاهی که سرویسش منظم است، معمولاً دیرتر به تعویض اجزای گران پمپ می‌رسد، و وقتی هم برسد سایش محدودتر و تعمیر ارزان‌تر است.
قیمت و خرید قطعات هیدرولیک
در سیستم هیدرولیک، بزرگ‌ترین تصمیم مالی این است که پمپ کامل بخرید یا فقط قطعه داخلی معیوب را. این انتخاب و عواملی که قیمت را تعیین می‌کنند، در مقاله قیمت لوازم یدکی هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو بررسی شده است.
برای اینکه قطعه درست را پیدا کنید، شماره فنی مطمئن‌ترین راه است؛ اینکه کجای قطعه است و چطور خوانده می‌شود را در راهنمای پیدا کردن شماره فنی قطعات کوماتسو ببینید. اگر مدل دستگاه را می‌دانید، از صفحه همان مدل شروع کنید؛ مثلاً قطعات بیل مکانیکی کوماتسو PC400.
پرسش‌های پرتکرار
پمپ مادر و پمپ اصلی یکی است؟
بله. «پمپ مادر» نام رایج بازار برای پمپ اصلی سیستم هیدرولیک است.
چرا روغن هیدرولیک زود گرم می‌شود؟
افت بازده پمپ، شیرهای اطمینان معیوب، فیلتر گرفته یا خنک‌کننده کثیف، همه می‌توانند علت باشند. تشخیص با بررسی تعمیرکار است.
هر چند وقت یک بار فیلتر هیدرولیک عوض شود؟
دوره دقیق تعویض برای هر مدل در کتاب راهنمای اپراتور همان دستگاه آمده است. شرایط کار پرگردوغبار، فاصله را کوتاه‌تر می‌کند.
نشتی کوچک از جک را می‌شود نادیده گرفت؟
بهتر است نه. نشتی افت فشار تدریجی می‌سازد و آلودگی را هم وارد مدار می‌کند. تعویض به‌موقع آب‌بندها هزینه کمی دارد.
روغن هیدرولیک شیری‌رنگ شده، یعنی چه؟
معمولاً یعنی آب یا رطوبت وارد روغن شده است. با این روغن نباید کار کرد؛ روغن و فیلتر تعویض و منشأ ورود آب پیدا شود.
کد خطای مانیتور یعنی پمپ خراب است؟
لزوماً نه. کد سیستم مربوطه را نشان می‌دهد و ایراد ممکن است از سنسور، سیم‌کشی یا یک شیر باشد.
قطعات هیدرولیک را تکی می‌فروشید؟
بله. اجزای داخلی پمپ، شیرها و اقلام آب‌بندی به‌صورت تکی موجودند و لازم نیست مجموعه کامل خریداری شود.
مشاوره رایگان
اگر در تشخیص ایراد سیستم هیدرولیک دستگاهتان مردد هستید، با ۰۹۱۲۳۸۳۵۲۰۶ یا ۰۲۱۶۶۶۰۳۴۰۴ تماس بگیرید یا نشانه‌ها را در واتساپ همان شماره بنویسید. کارشناسان ایران کوماتسو ماشین با پانزده سال سابقه، خودشان تعمیرکار ماشین‌آلات کوماتسو هستند و راهنمایی می‌کنند.