شیر رلیف و آنلود ولو بیل مکانیکی کوماتسو دو شیر کوچک‌اند که نقش بزرگی در سلامت کل مدار هیدرولیک دارند. یکی جلوی بالا رفتن بیش از حد فشار را می‌گیرد و دیگری وقتی دستگاه بیکار است، فشار بی‌مصرف را از روی پمپ برمی‌دارد. خرابی هر کدام می‌تواند نشانه‌هایی بسازد که خیلی شبیه خرابی پمپ است، و همین باعث می‌شود گاهی پمپ سالم بی‌دلیل باز شود.
در این مقاله توضیح می‌دهیم هر کدام از این شیرها چه کاری می‌کند، خرابی‌شان چطور خودش را نشان می‌دهد و پیش از سفارش قطعه چه نکاتی را باید در نظر بگیرید. این مقاله بخشی از راهنمای سیستم هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو است و قطعات مرتبط در قطعات هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو فهرست شده‌اند.
شیر رلیف چه کاری می‌کند
هر مدار هیدرولیک یک سقف فشار دارد. وقتی جک به انتهای کورس می‌رسد، باکت به سنگ گیر می‌کند یا اپراتور دسته را نگه می‌دارد در حالی که حرکت متوقف شده، پمپ همچنان روغن می‌فرستد و فشار بالا می‌رود. شیر رلیف در این لحظه باز می‌شود و روغن اضافه را به مخزن برمی‌گرداند تا فشار از حد مجاز بالاتر نرود.
به زبان ساده، شیر رلیف فیوز مدار هیدرولیک است. اگر نباشد یا درست کار نکند، شیلنگ‌ها، آب‌بندها، جک‌ها و خود پمپ زیر فشاری قرار می‌گیرند که برایش ساخته نشده‌اند. در بیل‌های کوماتسو یک رلیف اصلی روی شیر کنترل هست و چند رلیف دیگر هم برای مسیرهای جداگانه، مثلاً مسیرهای جک‌ها، در نظر گرفته شده است.
آنلود ولو چه کاری می‌کند
وقتی هیچ دسته‌ای حرکت داده نشده و دستگاه فقط روشن است، روغنی که پمپ می‌فرستد جایی برای کار ندارد. آنلود ولو این روغن را با کمترین فشار به مخزن برمی‌گرداند تا پمپ و موتور بی‌دلیل زیر بار نباشند. در سیستم هیدرولیک کوماتسو که مقدار روغن را با نیاز لحظه‌ای تنظیم می‌کند، این شیر بخشی از همین تنظیم هوشمند است.
فرق اصلی این دو شیر در زمان کار کردنشان است. شیر رلیف وقتی وارد عمل می‌شود که فشار به سقف رسیده، یعنی در لحظه‌های پربار. آنلود ولو برعکس، در لحظه‌های بیکاری و کم‌بار کار می‌کند. هر دو روغن را به مخزن برمی‌گردانند، ولی برای دو هدف کاملاً متفاوت.
نام‌های بازاری این شیرها
در بازار به شیر رلیف «رلیف ولو»، «شیر اطمینان» یا «شیر فشارشکن» هم گفته می‌شود. آنلود ولو را بعضی‌ها «شیر تخلیه» یا «انلود ولو» می‌نویسند. خیلی از این شیرها از نوع کارتریجی‌اند، یعنی به شکل یک مجموعه پیچی داخل بدنه شیر کنترل بسته می‌شوند و بدون باز کردن کل بلوک قابل تعویض‌اند. برای همین در بازار گاهی فقط با نام شیر کارتریجی شناخته می‌شوند.
نشانه‌های خرابی شیر رلیف
ضعف همه حرکات زیر بار
اگر شیر رلیف زودتر از موقع باز شود، مثلاً به خاطر خستگی فنر یا گیر کردن ذره روی نشیمنگاه، روغن پیش از رسیدن به فشار کامل به مخزن برمی‌گردد. نتیجه این است که دستگاه در حالت خالی طبیعی است ولی زیر بار زور ندارد. این نشانه دقیقاً شبیه افت بازده پمپ است.
گرم شدن روغن
روغنی که مدام از رلیف عبور می‌کند، به‌جای کار کردن به گرما تبدیل می‌شود. اگر روغن هیدرولیک در کار معمولی زودتر از همیشه داغ می‌شود، رلیفی که درست نمی‌بندد یکی از مظنون‌هاست.
صدای سوت یا زوزه در انتهای کورس
عبور روغن از رلیف صدای مشخصی دارد. شنیدن این صدا در انتهای کورس جک طبیعی است، ولی اگر در حرکت معمولی و پیش از رسیدن به انتها هم شنیده شود، رلیف دارد زودتر از موقع باز می‌شود.
ضعف فقط در یک حرکت
اگر فقط یک حرکت، مثلاً بوم یا آرم، ضعیف شده و بقیه سالم‌اند، ممکن است رلیف همان مسیر ایراد داشته باشد نه رلیف اصلی. این تفکیک کمک می‌کند تعمیرکار مستقیم سراغ شیر درست برود.
نشانه‌های خرابی آنلود ولو
آنلود ولو باز بماند
اگر آنلود ولو در حالت باز گیر کند، بخشی از روغن پمپ حتی وقتی دستگاه زیر کار است به مخزن برمی‌گردد. دستگاه کند می‌شود و همه حرکات کم‌جان‌اند، باز هم شبیه پمپ ضعیف.
آنلود ولو بسته بماند
اگر آنلود ولو در حالت بسته گیر کند، پمپ حتی در بیکاری زیر فشار می‌ماند. موتور در دور آرام زیر بار به نظر می‌رسد، روغن در حالت درجا هم گرم می‌شود و مصرف سوخت بالا می‌رود.
این نشانه‌ها مخصوص این دو شیر نیستند و ممکن است از خود پمپ یا بخش‌های دیگر مدار هم بیایند. اینکه هر نشانه معمولاً به کدام قطعه برمی‌گردد، در مقاله نشانه‌های خرابی پمپ هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو آمده است.
چرا پیش از باز کردن پمپ، شیرها بررسی می‌شوند
باز کردن پمپ اصلی کار سنگینی است و هزینه و توقف دستگاه را بالا می‌برد. شیر رلیف و آنلود ولو در دسترس‌ترند و بررسی‌شان سریع‌تر است. تعمیرکار باتجربه معمولاً اول فشار مدار را در نقاط مختلف اندازه می‌گیرد. اگر فشار در خروجی پمپ درست است ولی در مسیر کاری افت دارد، مشکل از شیرهاست نه از پمپ.
این ترتیب بررسی جلوی یک اشتباه رایج را می‌گیرد: پمپی که سالم است باز می‌شود، قطعاتش عوض می‌شود و بعد معلوم می‌شود مشکل از یک شیر کوچک بوده است. اگر پمپ واقعاً ایراد داشته باشد، بلوک سیلندر و اجزای داخلی آن بررسی می‌شوند؛ این بخش را در مقاله بلوک سیلندر پمپ هیدرولیک کوماتسو توضیح داده‌ایم.
تنظیم یا تعویض
شیر رلیف قابل تنظیم است و همین گاهی وسوسه می‌کند که با سفت کردن پیچ تنظیم، کمبود قدرت جبران شود. این کار خطرناک است. فشار تنظیم رلیف را سازنده برای هر مدل تعیین کرده و بالا بردن آن، بار اضافه روی شیلنگ‌ها، آب‌بندها و پمپ می‌گذارد. تنظیم فقط باید با گیج فشار، طبق کتاب راهنمای سرویس همان دستگاه و توسط تعمیرکار انجام شود.
اگر شیر رلیف یا آنلود ولو با تمیز کردن و تنظیم درست به حالت عادی برنگشت، یعنی نشیمنگاه ساییده، فنر خسته یا سوزن آسیب دیده است. در این حالت تعویض شیر کار درستی است. شیرهای کارتریجی معمولاً به شکل مجموعه کامل تعویض می‌شوند و تعمیر تکه‌تکه آن‌ها نتیجه قابل اطمینانی ندارد.
انتخاب قطعه درست
شیرهای رلیف و آنلود در مدل‌ها و سری‌های مختلف یکسان نیستند. برای سری ۷ بیل‌های میان‌رده، انلود ولو PC200-7، PC300-7 و PC400-7 روی هر سه مدل نصب می‌شود. در دستگاه‌های سنگین معدنی، رلیف شیر کنترل PC800 و PC1250 مخصوص همین کلاس ساخته شده است. در PC800 سری ۸ هم شیرهای کنترلی دیگری مثل شیر وی‌سی در مدار هستند که نباید با رلیف اشتباه گرفته شوند.
مطمئن‌ترین راه، سفارش با شماره فنی است. شماره معمولاً روی بدنه شیر حک شده و اگر خوانا نیست، عکس شیر و پلاک دستگاه کار را راه می‌اندازد. راهنمای پیدا کردن شماره فنی قطعات کوماتسو این کار را قدم به قدم توضیح می‌دهد.
نگهداری؛ روغن تمیز، شیر سالم
بیشتر گیر کردن‌های شیر رلیف و آنلود ولو از آلودگی روغن شروع می‌شود. ذره‌ای که روی نشیمنگاه بنشیند، شیر را نیمه‌باز نگه می‌دارد و سطح تماس را خط می‌اندازد. تعویض به‌موقع فیلتر و روغن، ساده‌ترین راه برای سالم ماندن این شیرهاست. برای PC400 سری ۷ و ۸، مجموعه فیلترهای هیدرولیک یکجا عرضه می‌شود.
عادت کاری هم اثر دارد. نگه داشتن طولانی دسته وقتی جک به انتهای کورس رسیده، روغن را مدام از رلیف عبور می‌دهد و هم شیر را خسته می‌کند و هم روغن را داغ. اپراتوری که این عادت را کنار بگذارد، عمر رلیف و کل مدار را بیشتر می‌کند.
قیمت و خرید
شیر رلیف و آنلود ولو در مقایسه با پمپ و شیر کنترل قطعات ارزان‌تری‌اند، و همین دلیل دیگری است برای اینکه پیش از باز کردن پمپ بررسی شوند. قیمت هر شیر به مدل دستگاه، کلاس آن و نوع شیر بستگی دارد. عواملی که قیمت قطعات هیدرولیک را تعیین می‌کنند در مقاله قیمت لوازم یدکی هیدرولیک بیل مکانیکی کوماتسو بررسی شده است.
پرسش‌های پرتکرار
فرق شیر رلیف و آنلود ولو چیست؟
شیر رلیف وقتی باز می‌شود که فشار به سقف مجاز رسیده، یعنی در لحظه‌های پربار. آنلود ولو در بیکاری و کم‌باری، روغن بی‌مصرف را به مخزن برمی‌گرداند. هر دو روغن را به مخزن می‌فرستند ولی برای دو هدف متفاوت.
با سفت کردن پیچ رلیف، قدرت دستگاه برمی‌گردد؟
ممکن است موقتاً قدرت بیشتر حس شود، ولی این کار فشار مدار را از حد طراحی بالاتر می‌برد و به شیلنگ‌ها و پمپ آسیب می‌زند. تنظیم فقط با گیج فشار و طبق کتاب راهنمای سرویس انجام شود.
خرابی رلیف را از خرابی پمپ چطور جدا کنیم؟
با اندازه‌گیری فشار در نقاط مختلف مدار. اگر فشار خروجی پمپ درست است ولی در مسیر کاری افت دارد، مشکل از شیرهاست. این کار را تعمیرکار با گیج انجام می‌دهد.
شیر کارتریجی تعمیر می‌شود یا تعویض؟
معمولاً تعویض. شیرهای کارتریجی به شکل مجموعه کامل ساخته شده‌اند و تعمیر جزئی آن‌ها نتیجه قابل اطمینانی ندارد.
انلود ولو سری ۷ روی سری ۸ هم نصب می‌شود؟
نباید فرض کرد. مدل و سری دستگاه را اعلام کنید یا شماره فنی شیر را بفرستید تا تطبیق بررسی شود.
مشاوره رایگان
اگر دستگاه زیر بار ضعیف شده و هنوز معلوم نیست مشکل از پمپ است یا شیرها، پیش از باز کردن پمپ با ما مشورت کنید. نشانه‌ها، مدل و سری دستگاه را در واتساپ ۰۹۱۲۳۸۳۵۲۰۶ بفرستید یا با ۰۲۱۶۶۶۰۳۴۰۴ تماس بگیرید. کارشناسان ایران کوماتسو ماشین خودشان تعمیرکار ماشین‌آلات کوماتسو هستند و موجودی و قیمت روز شیر مورد نیاز را هم همان‌جا اعلام می‌کنند.